پایگاه جامع امام رضا (ع)

مسير سفر حضرت رضا از حجاز تا خراسان

حضرت رضا عليه السلام پس از خروج از مکه از راه قادسيه وارد بصره شده و از آنجا

 با قايق به خرمشهر (محمره) آمدند و سپس به اهواز رسيدند و از طريق اصفهان، يزد، و بنابر رواياتي هم از طريق فارس، طبس وارد نيشابور شدند و از آنجا از طريق ده سرخ (الحمراء) به سناباد توس تشريف آورده و بعد از استراحت در باغ حميدبن قحطبه از طريق سرخس به مرو عزيمت فرمودند. در باره مسير سفر حضرت رضا عليه السلام از عراق تا خراسان روايات گوناگون آمده است. برخي نوشته اند چون مردم کوفه و قم از علويان و دوستداران خاندان آل علي بودند و مأمون از آنان بيم داشت سفارش نموده بودکه مسير حضرت از اين دو شهر نباشد منزل ديگر حضرت رضا عليه السلام بعد از اهواز دزپل يا دزفول بوده که مردم کاروان و موکب حضرتش را گرامي داشتند و هم اکنون در اين منطقه دو مقام باشکوه يکي بنام [شاه خراسان] و ديگري بنام [امام رضا ديمي] موجود و مزار است و اهالي اين دو مقام را از مکان هائي مي دانندکه حضرت رضا عليه السلام در آن نزول اجلال فرموده و بر آن زيارت نامه حضرت رضا عليه السلام را مي خوانند [1] .

 عده اي هم مسير حضرت را از اهواز، اراک، سمنان گفته اند ولي با وجود روايت هاي مختلف از مسير حضرت، کليه مورخين به عبور حضرت رضا عليه السلام از شهر نيشابور اتفاق نظر دارند [2] .

و سرانجام زاده اي از خاندان رسالت و نبوت و ولايت قدم به سرزمين خراسان گذارد 

بادا هزار بار فزون تو را سلام حق

برتو ابا غريب خراسان، امام حق

مشتاق حضرت توام اي سيد شهيد 

حقاکه هستم از دل و از جان، غلام حق

سلام علي آل طه و ياسين

سلام علي آل خير النبيين

سلام علي روضه حل فيها 

امام يباهي به الملک والدين

امام بحق شاه مطلق که آمد

حريم درش قبله گاه سلاطين

علي بن موسي الرضا کز خدايش 

رضا شد لقب چون رضا بودش آئين

اگر خواهي آري به کف دامن او 

برو دامن از آنچه جز اوست بر چين

 حضرت رضا عليه السلام هنگام عبور از ده سرخ به سوي توس به کوه معروف به کوهسنگي مشهد تکيه فرموده و بر آن دعا فرمودند. شيخ صدوق در عيون اخبار الرضا عليه السلام مي نويسد: حضرت رضا عليه السلام چون به حوالي سناباد رسيدند به کوهي که از آن ديگ سنگي مي تراشيدند تکيه نموده و اظهار فرمودند: پروردگارا اين کوه را برکت ده و نافع به حال مردم گردان و طعام در ظرفي را که از اين کوه تراشيده مي شود مبارک گردان و دستور به تهيه غذا در آن ديگ ها فرمود [3] .

پي نوشته :

[1] گويند: مامون به رجاء ابن ابي ضحاک سفارش نمود که کاروان حضرت را دور از شهرهاي کوفه قم و ساير کانونهاي شيعي بياورد. بنابراين مسير حضرت را بيشتر از راه فارس، کرمان و طبس به خراسان مي دانند ولي عبور و ورود حضرت رضا عليه السلام به شهر بزرگ نيشابور که مشتاقان و ارادتمندان حضرت را به وجد آورد درستي سفارش مامون را درباره دوري از مراکز شيعي مورد ترديد قرار مي دهد.

[2] حسيني: زندگاني سياسي هشتمين امام ص 192، 180 - 179. امام، سيد محمد کاظم: مشهد توس - کتابخانه ملي ملک تهران 1348 ص 207. اربلي: کشف الغمه في معرفه الائمه. ابن بابويه: عيون اخبار الرضا.

[3] ابن بابويه: عيون اخبار الرضا ج 2 ص 376. مجلسي: بحار الانوار ج 12 ص 113. سحاب: زندگاني امام رضا عليه السلام ص 257، 193. عمادزاده، حسين: زندگاني علي بن موسي الرضا عليه السلام - شرکت طبع کتاب تهران 1335 ص 191 - 190، 63. عرفان منش: جغرافياي تاريخي هجرت امام رضا عليه السلام ص 140.